Erosoa eta motza den ibilaldi honek, Gizaburuagako inguruak ezagutzeko aukera ematen digu; Lea ibaiaren ertzeko ondoko bailaratik, gertuko Menditxiki eta Tarteka mendien hegaletaraino. Honela Telleria basoa, Solobarria eta Madalenbaso bezalako enklabeak edo Okamika eta Eguen auzoak, ondo zaindutako baserriekin, zeharkatuko ditugu.
Iraupena
1 ordu 15 min.
Luzera
5.085 m.
Malda
160 m.
Zailtasuna
Tartekoa
Ibilbide-mota
Natura-paisaiak ikusteko
Bidea
Oinez
Foiletoa
Word formatuan
Mapa PDF formatuan
Pausoz pauso
1
Gizaburuagako plazan, udaletxearena aurretik eta pilotalekuaren ondotik, Munitibarretik Lekeitiora doan errepidea hartuko dugu, Munitibarreko norabidean. Pilota-probaleku aurretik igarota eta Lea ibaia jarraituz abiatuko gara. 400 bat metrotan, Oibar baselizara iritsiko gara, XVIII.mendeko eraikin barroko bat. Puntu honetan errepidea gurutzatu eta baselizaren aurrean igotzen den zementuzko pista hartuko dugu.
2
75 bat metrotara eskuinaldean, Oibarreko kobazuloa aurkituko dugu eta ur garnenetako errekatxo bat isurtzen den kobazuloaren sarrera ikusi ahal izango dugu. Okamikagoieaskoa baserrira, eramango gaituen pistara bueltatuko gara. Metro batzuk gorago dagoen industrialdera ematen duen errepidetik jarraituko dugu.
3
Lehenengo bidea ezkerrera hartuko dugu, eta berehala berriz ezkerrera beste bat, pinu artean igotzen den pista bat jarraituz. Telleria izeneko zonaldera iritsiko gara erdi mendi-hegalean, han, garai batean Lekeitioko herria urez hornitzen zen, gaur egun, Gizaburuagak egiten du. Itzaletan dauden guneak goroldio eta hepatikez estalita aurkitzen dira, hezetasuna aprobetxatuz hazten direnak. 975 bat metrotara bidegurutze bat aurkituko dugu, Urdaibaira jarraitzen duen ezkerrekoa utzi, eta eskuinekotik jarraituko dugu beste bidegurutze bateraino, eta han ezkerrekoa hartuko dugu, Gizaburuagako ur-andelaren aurretik pasatuz. Bidea pinudien artetik doa, duela gutxi botatako zonalde batera iritsi arte; honek, gure eskuinaldera mendi-hegalean behera aurkitzen den Landeta baserria ikusteko aukera emango digu. Bideak, bidegurutze batetara eramango gaitu, Tarteka (286 metro) mendira sarbidea ematen duen muinoraino. Aurrera jarraituko dugu, Tarteka mendia gure eskuinaldean utzita, gure
Ezkerrean gelditzen den dolina handi baten ondotik igarota.
4
Bideak Gizaburuaga eta Ispaster lotzen dituen zementuzko pistarekin bat egiten du. Puntu honetan eskuinaldera jarraitu beharko dugu, Eguengoieaskoa baserriraino. Baserri hau Gallate auzoan kokatzen da eta auzo honen inguruetan berotegi ugari topatuko dugu. Poliki-poliki jeisten jarraituko dugu Eguenerdikoa baserrira eramaten gaituen pistaraino. Baserria ezkerrera utzi eta bidegurutze batera helduko gara.
5
Baserria ezkerrera utzi eta bidegurutze batera helduko gara. Eskuineko bideak Okamikako industrialdera eramaten du. Baserriaren inguruan zementuzko pista utzi eta bidexka batetik jarraituko dugu. Bidexka, larre erditik pasaten da pinudi batean sartu arte, eta bide zahar bat jarraituz, Gizaburuagako pilota-probalekuaraino eramango gaitu.
Leku interesgarriak
OKAMIKAKO INDUSTRIALDEA
Lea bailararen bihotzean, Okamikako industrialdea eraikitzen da. 80ko hamarkadan sortutakoa, bailararko ekonomiaren eragile nagusi bihurtu da 30 enpresa eta 400 lanpostu baino gehiagorekin. Bere ihardueren artean arte grafikoak, elikadura, kautxu, zurgintza eta makinak konpondu eta banatzea aurkitzen dira. Ingurune naturalean integratzea eta ingurumen inpaktuaren minimizazioa zaindu dira, arazteko sistema aurreratuak ezarriz.
SANTA KATALINA ELIZA
Noiz eraiki zen ez dakite, bai, ordea XV. mendean errege-eliza zela, Adán de Yarza sendiarena, eta Lekeitioko Santa Mariaren mende zegoela. Gizaburuagako biztanleria gehitzen zihoan eran, loturak hausteko ahaleginak egin zituzten, baina 1519 arte, Leon X. Aita Sainduak bulda eman arte, ez zuten lortu.
Eraikuntza errenazentista da, eta XV. Mendeko elementu gotikoak ditu. XVIII. mendean Ignacio de Iberok handitu eta berreraiki egin zuen. Arkitekto euskaldun bikain horri zor dizkiogu, baita ere, Loiolako Inazio Deunaren Santutegia eta Bilboko San Nikolas de Bari elizaren itxura neoklasikoa.
Elizak oinplano angeluzuzena dauka, eta habearte bakarra, abside erdizirukularrean bukatzen dena. Bestalde, eraikinari atxikita kanpandorrea eta sakristia daude.
OIBARREKO BASELIZA ETA KOBAZULOA
Oibarreko Amaren edo Oibarreko Santa Mariaren baseliza, XVIII. mendeko eraikin barroko bat da, nahiz eta haserako eraikuntza da, lehenagokoa izan. 1752an berritua izan zen Don Ignacio de Villarreal y Berriz, Lekeitioko zaldunak eta Don Ignacio de Erkiaga kalongeak lagunduta. Lauki zuzeneko oinplanoko eraikuntza da, harlangaitza eta harlandua izkinetan, baoen abioan eta fatxada nagusian duela. Hormak bi horma-bularretan eusten dira, bina alderdi bakoitzean.
Zenarruzako patronatukoa zen, eta haruntza zihoazen bide zaharretan kokaturik zegoen. Bere ondoan Oibar baserria eraikitzen da, aintzinan ostatua izandakoa.
Baselizaren inguruan Oibarreko kobazuloaren sarrera dago. Kobazulo honetatik ur gardeneko erreka bat isurtzen da eta legendak dionez, lamiak bizi ziren.
BENGOLEA EREMUA
Bengolea gunea, Bengolea dorretxeak, burdinolak, presak, errotak eta zubiak osotzen dute.
Eraikin esanguratsuena Bengolea dorrea da, jauregi barroko bat da, eta XVI. mendetik zegoen dorre-bandokide bat ordezkatzen du. Oinplano lauangeluar eta lau isurietara estaldia duen eraikina da. Teilatupearen alderdi guztietan almenak diruditen bao batzuk ditu. Aurrealde nagusian Bengoleatarren armarria ageri da.
Hau izan zen, Pedro Bernardo Villarreal de Berrizek , bere emaztearen izenean, administratu zuen Burdinoletako bat. Jakitun noble honek, injenieritza hidraulikoa eta makineriari buruz lehenengo gidaliburua idatzi zuen eta XVIII. mendearen haseran, instalakuntza gehienak berritu zituen. Teknologiako ikuspegitik, Euskal Herrian aurkitu diren burdinoletan, konplexuenetako bat da; bere garaian aurre-industriako tailer garrantzitsuenetako bat izanik.
Burdinola, tamaina handikoa da, horma-bular altuak eta estalkia bi isurietara du.
Erdian dagoen 5 bat metroko harrizko jarleku batek, egurrezko estalkiaren egitura guztia igotzen du, sute harriskua murriztearren. Eraikina desnibel batean kokatzen da, eta horrela bi sarrera ditu, bata, altuera samarrean dagoena, dinteldua da eta bestea behe aldeko, erdi puntukoa.
Errotak, zenbait eranskinen ondorioz, oinplano konplexua azaltzen du, eta presaren ondoan aurkitzen da. Erdi puntuko arkupeko estolda dauka eta metalezko gurpil hidraulikoa gordetzen du.
Presa, kararrizko harlanduz eraikia, pareta laua dauka eta bi horma-bular ditu. Oso ondo aprobetxatzen du uraren indar eragilea, uhate nagusia paretara atxekitutua bait dago. Inguruetako beste presa batzuk ez bezala, ostiko bakarra du (prisma formakoa) eta aurrealdea guztiz zuzena da.
·Bengoleako zubia:
Eskuineko ertzean kokatzen den Bengolea dorretxerako sarrera nagusia da. Harlan-gaitzez eraikia dago, bizkar itxurako profila azaltzen du eta bi begi harlanduzko erdi puntuko arkuekin, 6,5 metroko argia eta 4,5 metroko altuerarekin. Bi zubi-branka ditu, bata erdian eta bestea alboan. Erdiko zubi-brankaren beste aldean Bengoleako armarri bat dago hauts-babespean.
TARTEKA MENDIA
LEA IBAIA
81,42 Km² zabalerarekin, Lea ibaiaren arroa Bizkaian hobekien kontserbatutako ibaiko ekosistema da. Haltzadi kantauriarrak ibaiaren ertzak betetzen ditu bere ibilbideko zati handi batetan, uholde handietan, bebesa eskainiz. Galeria baso mota hauek, lizarrez eta haritz kandundunez osotuta izaten dira, basoetarako transizioa hemen hasiz. Ibai honek amuarrai arruntaren presentzia garrantzitsua du, beste arrai hauen laguntzaz azaltzen bada ere: Ezkailua, Ioina, Mazkar arantzagabea eta aingira. Azken urteotan izokinaren sarrerarekin lanean ari dira, eta gainera igaraba bezala, mehatxatutako beste espezie batzuk baditu.
·Errotabarriko zubia:
Euskarriak dituen zubia, zutabe eta erdi pluntuko bi arku beheratuekin, dena hormigoizkoa gainontzeko harlangaitzezkoa. Baranda metalikoa. Argia 6 metrotakoa eta 4 metrotako altuera.
·Zubi-plataforma zaharra:
5,5 metrotako bi bao dituen hormigoizko pasabidea, 0,3 metrotako zabalera duen zuetabe batek banatuak. 2 metroko zabalerako taula. Ez dago babesik.
Lea Artibaiko Garapen Agentzia
Xemein Etorbidea, 12. 48270 Markina-Xemein
Xendazaletasuna
Lea bailararen bihotzean, Okamikako industrialdea eraikitzen da. 80ko hamarkadan sortutakoa, bailararko ekonomiaren eragile nagusi bihurtu da 30 enpresa eta 400 lanpostu baino gehiagorekin. Bere ihardueren artean arte grafikoak, elikadura, kautxu, zurgintza eta makinak konpondu eta banatzea aurkitzen dira. Ingurune naturalean integratzea eta ingurumen inpaktuaren minimizazioa zaindu dira, arazteko sistema aurreratuak ezarriz.
Noiz eraiki zen ez dakite, bai, ordea XV. mendean errege-eliza zela, Adán de Yarza sendiarena, eta Lekeitioko Santa Mariaren mende zegoela. Gizaburuagako biztanleria gehitzen zihoan eran, loturak hausteko ahaleginak egin zituzten, baina 1519 arte, Leon X. Aita Sainduak bulda eman arte, ez zuten lortu.
Oibarreko Amaren edo Oibarreko Santa Mariaren baseliza, XVIII. mendeko eraikin barroko bat da, nahiz eta haserako eraikuntza da, lehenagokoa izan. 1752an berritua izan zen Don Ignacio de Villarreal y Berriz, Lekeitioko zaldunak eta Don Ignacio de Erkiaga kalongeak lagunduta. Lauki zuzeneko oinplanoko eraikuntza da, harlangaitza eta harlandua izkinetan, baoen abioan eta fatxada nagusian duela. Hormak bi horma-bularretan eusten dira, bina alderdi bakoitzean.
Bengolea gunea, Bengolea dorretxeak, burdinolak, presak, errotak eta zubiak osotzen dute.
81,42 Km² zabalerarekin, Lea ibaiaren arroa Bizkaian hobekien kontserbatutako ibaiko ekosistema da. Haltzadi kantauriarrak ibaiaren ertzak betetzen ditu bere ibilbideko zati handi batetan, uholde handietan, bebesa eskainiz. Galeria baso mota hauek, lizarrez eta haritz kandundunez osotuta izaten dira, basoetarako transizioa hemen hasiz. Ibai honek amuarrai arruntaren presentzia garrantzitsua du, beste arrai hauen laguntzaz azaltzen bada ere: Ezkailua, Ioina, Mazkar arantzagabea eta aingira. Azken urteotan izokinaren sarrerarekin lanean ari dira, eta gainera igaraba bezala, mehatxatutako beste espezie batzuk baditu.
